Gedenkplaats Joodse stadgenoten 1940-1945


Zuidelijke Steijnkade 1-2


stolpersteine

Godlof
hun namen worden gered
keren terug in de stad
waar zij woonden
de weggevoerden

in de straat waar hun huis staat
in de stoep waar hun voetstap ligt
zal hun leven
en
na de wegvoering
hun niet-meer-leven
leesbaar zijn

leesbaar voor ieder
die daar even stil zal staan
                        stil zal zijn

in hun namen keren zij weer

 

inez meter
stadsdichter 2003


Stolpersteine in Gouda

Op 28 april 2011 metselde kunstenaar Gunter Demnig op vier plaatsen in het centrum van Gouda de eerste zeven Stolpersteine in. De gedenkstenen legde hij in de stoep vóór de huizen van in de Tweede Wereldoorlog weggevoerde en vermoorde Goudse Joden.

Tot en met 2017 plaatste hij zo in totaal 221 Stolpersteine in de stad. De gedenkstenen liggen verspreid over 51 plekken, waar nu de namen zichtbaar zijn van 221 van de 385 bij naam bekende vermoorde Goudse Joden.

Het streven is om de komende jaren voor al deze 385 om het leven gebrachte Joodse stadgenoten een Stolperstein te plaatsen.

Gunter Demnig, L. Tiendeweg 54
Gunter Demnig, Lange Tiendeweg 54, 28 april 2011
Foto: Marian Wierenga

Kunstproject voor Europa

Gunter Demnig wil in heel Europa de herinnering aan de slachtoffers van het nazi-regime levend houden door in het kader van zijn Europese project Stolpersteine gedenkstenen te plaatsen in het trottoir voor hun laatste, zelfgekozen woning.

Op elk van de steentjes (ter grootte van 10 bij 10 cm) is een messing plaat aangebracht met daarop een naam, geboorte- en sterfdatum en de plek waar hij of zij om het leven werd gebracht. Demnigs motivatie: "Een mens is pas vergeten, wanneer zijn naam vergeten is."

De kunstenaar noemt de gedenktekens Stolpersteine - letterlijk: struikelstenen - omdat men er als het ware met het hoofd en met het hart over struikelt, en men zich moet buigen om de tekst te kunnen lezen. In Europa plaatste hij vanaf 1997 tot eind 2016 al meer dan 60.000 stenen in 21 landen. De lijst van Stolpersteine in Nederland geeft een overzicht van alle Nederlandse gemeenten waar inmiddels Stolpersteine zijn geplaatst.

Gouda

Het Stolpersteineproject in Gouda is vooralsnog met name gericht op de Joodse oorlogsslachtoffers. Coördinator en uitvoerder van het project is Soesja Citroen, de internationaal bekende Goudse jazz-zangeres. "Met de steentjes kun je de geschiedenis visueel maken en vroegere stadgenoten weer een plek en naam geven", aldus mevrouw Citroen, die ook de initiatiefnemer van de plaatsing van de steentjes is.

Samen met de heren Donald Pagrach, voorzitter van de Stichting Gouds Metaheerhuis, en Hans Slooter, medewerker van het Verzetsmuseum Zuid-Holland, deed zij medio 2010 bij de gemeente een aanvraag tot plaatsing en subsidiëring van het eerste aantal stenen in 2011. Op deze aanvraag werd positief gereageerd.

Stichting Gouds Metaheerhuis

Om het Goudse initiatief meer rechtszekerheid te bieden, werd het project eind 2010 voor een periode van voorlopig twee jaar ondergebracht binnen de Stichting Gouds Metaheerhuis. Waar het de Joodse oorlogsslachtoffers betreft, sluit het goed aan bij de doelstelling van de stichting. In december 2012 besloot de stichting onderdak aan het project te blijven geven totdat voor alle omgebrachte Goudse Joden een Stolperstein zal zijn geplaatst.

Overigens worden de financiën gescheiden gevoerd, en is er een aparte bankrekening voor giften die bedoeld zijn voor de plaatsing van Stolpersteine (zie hieronder, Giften). De algemene giften voor de stichting en de donaties van de Vrienden van het Metaheerhuis blijven alleen bestemd voor het beheer en de activiteiten met betrekking tot het Metaheerhuis.

Plaatsingen

Oosthaven 31, 27 februari 2013
Oosthaven 31, 27 februari 2013

In totaal plaatste Gunter Demnig tot nu toe 221 Stolpersteine:

  • 28 april 2011: 7 Stolpersteine op 4 locaties
  • 29 en 30 augustus 2012: 72 Stolpersteine op 21 locaties
  • 27 en 28 februari 2013: 89 Stolpersteine op 10 locaties
  • 1 november 2014: 15 Stolpersteine op 6 locaties
  • 20 februari 2015: 15 Stolpersteine op 5 locaties
  • 26 februari 2016: 10 Stolpersteine op 4 locaties
  • 12 februari 2017: 13 Stolpersteine op 5 locaties

De steentjes liggen verspreid over 51 locaties, op vier locaties werden de steentjes in twee verschillende jaren geplaatst.

Tijdens een plaatsingsdag houdt Soesja Citroen op elke plek een verhaal over de voormalige bewoners, en geregeld vertellen familieleden of andere betrokkenen hun vaak indringende verhaal. Meestal zegt Donald Pagrach kadisj, en op verzoek dragen de dichters Inez Meter en Klara Smeets ieder hun gedicht over de Stolpersteine voor. Ook is namens de gemeente op elke plaatsingsdag vaak een wethouder aanwezig. De verslagen over de afgelopen zeven plaatsingen zijn te lezen op deze website.

Enige weken voor de komende plaatsingsdag(en) helpen leerlingen Stedelijk Groen van Wellant College Gouda om de stoepen voor te bereiden op de komst van de Stolpersteine.

Scholieren maken schoolwandelingen langs de locaties en leren zo hoe tijdens de Tweede Wereldoorlog Joodse stadgenoten van hun vrijheid en leven zijn beroofd. Vaak zie je mensen een moment stil staan bij de steentjes. Deze kleine Stolpersteine in de straat, met naam en lot van de vermoorde Goudse Joden erin gegrift, maken nu echt deel uit van de stad.

"Ongelooflijk leed onderkend"

Zondag 4 maart 2012 werden op het jaarlijkse clubfestival van de Goudse Film- en Videoclub 'Het Toverlint' de beste producties van 2011 vertoond. De 1e prijs ging naar Stolpersteine, een produkt over het waarom, hoe en waar van de gedenkstenen.

De aanbrenger van het idee voor de film, de heer Teun van Vliet, was emotioneel getroffen: "Niet omdat mijn naam bij die eerste prijs betrokken was, maar omdat daarmee het ongelooflijke leed, dat was berokkend aan onze Joodse stadsgenoten, werd onderkend." De film, die u hieronder kunt zien, werd gerealiseerd door René Vooren en Koos Bakker.

Film Stolpersteine
'Stolpersteine': winnende film clubfestival 2012 Film- en Videoclub 'Het Toverlint', Gouda

Stolpersteine tonen Goudse geschiedenis op straat

In het mei 2014-nummer van Tidinge van die Goude, het tijdschrift van de Historische Vereniging Die Goude, schrijft Soesja Citroen over de lotgevallen van de bewoners van zeven Stolpersteineplekken.

Die Goude stelt het artikel, Stolpersteine tonen Goudse geschiedenis op straat, over het lot van de bewoners van zeven Stolpersteineplekken, voor deze website beschikbaar, en u kunt het hier als pdf-bestand (19,7 Mb) downloaden.

Stolpersteineroute

De Stolpersteineroute is een wandeling in het centrum van Gouda langs vijftien locaties met in totaal 116 Stolpersteine. De wandelroute werd in 2014 ontwikkeld en kan via de smartphone met de app xplreGouda worden gevolgd.

Giften

Giften zijn welkom op
IBAN-nummer NL98 INGB 0005 8983 78
t.n.v. Stichting Gouds Metaheerhuis-Stolpersteine
BIC-code voor overboekingen uit het buitenland: INGBNL2A

Een gedenksteen kost € 130,-: € 120,- voor de aanschaf plus € 10,- plaatsingskosten. Elke gift is een substantiële bijdrage aan het project.

Informatie

Voor meer informatie: mail naar stolpersteinegouda@gmail.com, of kijk op www.facebook.com/stolpersteine.gouda.


Stolperstein

op de plek waar deze steen spreekt
krijgt een mens zijn wezen terug
uit de letters van zijn naam
herrijzen stofloos stil zijn benen
armen, handen, zijn gelaat
alsof hij hier ineens weer staat
alsof hij na te zijn verdreven
eindelijk terugkeert naar de plaats
waar zijn alles achterbleef
zonder het te weten

en tenslotte deed een nieuwe tijd
zijn bestaan vergeten
tot vandaag hem bij ons terugbrengt

een mens die moest verdwijnen
verschijnt in dit herdenken

 

Klara Smeets
stadsdichter 2011-2013


Monument Joodse Poortje